www.heratonline.com
English | صفحه اول | اخبار | اسلام | فرهنگ | سیاست | صدا و تصویر | رهنمای هرات | در باره ما | پشتو

خواجه غیاث الدین محمد خواند میر هروی
عبدالکریم غریق - هالند
تاریخ نشر : 7 سرطان 1393

خواجه غیاث الدین پسر خواجه همام الدین محمد ابن خواجه جلال الدین محمد ابن برهان الدین محمد حسینی هروی معروف به خواند میر از ادباء و مؤرخان قرن دهم هجری یعنی اواخر دوره تیموری و اوائل دوره صفوی و از رجال مشهور آن دوره می باشد، وی مؤرخی پر کار بوده و آثارش دارای نثری ساده و روان است، پدرش خواجه همام الدین محمد از مشاوران سلطان محمود میرزاء پسر سلطان ابو سعید گورگان بوده، و مادرش دختر میر محمد بن خواند شاه مشهور به میر خواند صاحب تاریخ روضة الصفاء بود ، و به همین سبب همیشه به عنوان ( حضرت مخدومی ابوی ) از وی یاد می کرد.

خواجه غیاث الدین خواند میر در سال ۸۸۰ هجری قمری در هرات متولد گردید، و در همان شهر به تحصیل علوم و کمالات پرداخت، و علی الخصوص تحت تربیت جد مادری اش میر خواند قرار گرفت، و جدش او را به وجه احسن تربیت نمود، و نیز در ظل حمایت سلطان حسین بایقراء و وزیر دانشمندش امیر علی شیر نوائی پرورش یافت.
وی از جوانی بدربار سلطان حسین بایقراء راه یافت، و مورد توجه و محبت امیر علی شیر نوائی قرار گرفت، و بعد از وفات سلطان حسین بایقراء در سال ۹۱۱ هجری قمری از نزدیکان بدیع الزمان فرزند سلطان حسین بایقراء گردید، در ماه شوال سال ۹۱۲ هجری قمری که سلطان محمد شیبانی هرات را متصرف گردید، وی در رنج و زحمت افتاد، و با آن غائله در رنج و عذاب مردم هرات شریک و همدرد بود، و با آنهم در شهر هرات باقی ماند، و در سال ۹۱۶ هجری قمری شاه اسماعیل صفوی هرات را متصرف و محمد خان شیبانی را بقتل رسانید، و امیر خان از طرف حکومت صفوی حاکم هرات مقرر گردید، و خواجه حبیب الله ساوجی که وزیر و مشاور امیر خان بود، خواند میر را مورد تفقد قرار دادو
و او کتاب حبیب السیر را برای او نوشت، و بعد در حکومت دورمیش خان نیز تا اکمال کتاب به نوشتن آن ادامه داد، و باز در سال ۹۲۷ هجری قمری عبیدالله خان ازبک پسر محمد خان شیبانی دو باره هرات را محاصره کرد، و این جریانات که هرات محل برخورد دو قوای شیبانی و صفوی گردیده و دست بدست می شد، اوضاع را بکلی دگرگون نموده و مردم هرات را در رنج و عذاب قرار داده بود
با آن هم خواند میر تا سال ۹۳۴ هجری قمری در هرات اقامت کرد، اما بعد از این تاریخ تاب مقاومت وی تمام گردید، زیرا از یک طرف حاکمان صفوی فشار های مذهبی خویش را بر مردم هرات منجمله خواند میر گرچه وی از سادات حسینی بود و در کتاب حبیب السیر از منابع شیعی از جمله کتاب کشف الغمه نیز زیاد آورده بود، ولی به دلیل سنی بودن به وی و همقطارانش زیاد فشار می آوردند، تا جائیکه مالیه أی را بنام سنی پولی بر مردم وضع کرده بودند، و هر کس که پایش را می شست از او سنی پولی می گرفتند، و از طرف دیگر ازبکان ماوراء النهر بنام ضدیت با صفوی ها وشیعان تعداد کثیری از مردان، زنان و کودکان هراتی را اسیر نموده و اموال شان را چپاول میکردند
بدین ملحوظ خواند میر به اتفاق مولانا شمس الدین معمائی و میرزاء ابراهیم قانونی رخت سفر بسوی هندوستان بر بست، و روز چهاردهم ماه محرم و بقولی هشتم ماه ربیع الاول سال ۹۳۵ هجری قمری در شهر آگره بدربار مظفرالدین بابر شاه گورگانی رسید، چنانکه بابر در رساله واقعات بابری به این نکته اشاره کرده، و نگاشته است، که خواند میر مؤرخ کتاب حبیب السیر و مولانا شهاب الدین معمائی و میرزاء ابراهیم قانونی که از هرات آمده بودند، و هر یک در فن خود نظیر نداشتند، نوازشات یافته، و از جمله مقربان گشتند.
بعد از مرگ بابر در سال ۹۳۷ هجری قمری خواند میر یکی از مقربان همایون شاه گورگانی پسر بابر شاه گردید، و در همان ایام بود که کتاب همایون نامه یا قانون همایون را بنام وی تالیف کرد.

وفات خواند میر در سال ۹۴۲ هجری قمری در هندوستان بوده، و بر حسب وصیتش او را در شهر دهلی در مزار خواجه نظام الدین اولیاء در نزدیک مقبره امیر خسرو دهلوی به خاک سپردند. از خواند میر پسری به نام میر محمود ماند که مانند پدر خود به تاریخ نویسی تعلق خاطر داشت، و بسال ۹۵۰ هجری قمری کتابی در باره شاه اسماعیل و شاه طهماسب تالیف نموده است.

آثار خواجه غیاث الدین محمد خواند میر عبا راند از :
۱ – د ستور الوزاء در ذکر وزرای اسلام تا عهد مؤلف، این کتاب بنام سلطان ابوالغازی حسین میرزای بایقراء و وزیرش کمال الدین خواجه محمود تالیف شده است.
۲ – خلاصة الاخبار فی بیان الاحوال الاخیار، این کتاب مختصری است در تاریخ عمومی از زمان خلقت تا سال ۹۰۵ از هجرت نبوی(ص) و خواند میر آنرا بنام امیر علی شیر نوائی تالیف نموده است.
۳ – مآثر الملوک ، که فشرده أی از سخنان پیشوایان دینی، پادشاهان و حکیمان است، و این کتاب نیز قبل از سال ۹۰۶ هجری قمری تالیف و به امیر علی شیر نوائی تقدیم گردیده است.
۴ – نامۀ نامی ، که شامل بیست نامه خواند میر می باشد.
۵ – حبیب السیر فی اخبار افراد البشر ، که از مهم ترین آثار خواند میر است، و شامل وقایع عمومی از اول خلقت تا سال ۹۳۰ هجری قمری است.
۶ – آثار الملوک و الانبیاء ، که خلاصه حبیب السیر است.
۷ – جلد هفتم روضة الصفاء ، چون امیر خواند شاه جد مادری خواند میر به سبب بیماری جگر و گرده نتوانست کتاب روضة الصفاء را به پایه اکمال برساند، لهذا خواجه غیاث الدین خواند میر جلد هفتم آنرا تکمیل و کار پدر بزرگش را به پایه اکمال رسانید.
۸ – مکارم الاخلاق.
۹ – غرائب الأسرار.
۱۰ – اخبار الأخیار.
۱۱ – جواهر الاخبار.
۱۲ — همایون نامه.

منابع:
—مقدمه تاریخ حبیب السیر از صفحه ۵ الی صفحه ۱۲
—تاریخ ادبیات ایران تالیف دکتر ذبیح الله صفاء جلد چهارم از صفحه ۵۴۱ الی صفحه ۵۴۵
—لغت نامه دهخدا جلد هفتم صفحه ۱۰۰۴۲
—کشف الظنون حاجی خلیفه جلد اول صفحه ۴۹۱ و جلد ششم صفحه ۱۸۷



Copyright © Mohammad Youssof Qawwam, All rights reserved to Heratonline.com
کليه امتيازات و حقوق اين سايت محفوظ ميباشد

Currently : visitors online.
Powered by:
Online Count.
Seven days report