www.heratonline.com


هرات، پیشگام در همه عرصه هاست
عصر دولتشاهس - سایت سرنوشت

دوسال پیش سفری داشتم به هرات و این نخستین باری بود که یکی از آرزو های بزرگم پوره میشد. پیش از رفتن به هرات فکر میکردم درمورد ش چیزهای زیادی خوانده بوده باشم اما هنگامی که این شهر را از نزدیک دیدم، دانستم که آنچه میدانم برای شناختن این سرزمین، ناچیز وبس اندک است. درهرات چنان شگفتزدهء فرهنگ، تمدن، مردم، آبادانی و قدسیت آن تاریخ نهفته در جغرافیا شدم که تصمیم گرفتم همین که برگردم درمورد سفرم به آن شهر گزارشی بنویسم.

از هرات عکس های فراوانی گرفتم. از مزار خواجه عبدالله انصار، مزار نورالدین عبدالرحمن جامی، ارگ هرات، زیارت خواجه غلطان، زیارات امامزاده ها، مزار میرویس صادق، تخت سفر، پارک ملت، جادهء میرداوود، جاده های شهر، سالون ولایت، خانهء جهاد، موزیم جهاد، مزار گوهرشاد بیگم، مناره های هرات، مسجد جامع.... و ده ها عکس دیگر تهیه کردم که برخی از آنها را به بخش تصاویر سایت سرنوشت بخشیدم.

واما نوشتن گزارش درمورد هرات را هربار که آغاز کردم، بسیار دشوار یافتم. زیرا زمانی که به امریکا رسیدم و خواستم چیزی بنویسم، دیدم که برای آنچه باید درمورد هرات عزیز و باستانی نوشت، نه وقت کافی دارم، نه توان لازم و نه هم زبان گویایی که در خور توصیف از معنویت های نهفته در دل هر سنگ و هردرخت، هر جاده و هر چهارراه، هر زیارت ویا هم مردان وزنان خفته دران "خاک اولیا» باشد.

هرات همیشه قلمروی بوده است اگر نه از لحاظ سیاسی، از لحاظ فرهنگی مستقل و منحصر به فرد. ازدیدگاه من، هرات در چار چوب "تقسیمات ملکی و اداری" ساخته و پرداختهء دولت ها و حکومت ها نمی گنجد. هرات نماینده یک مدنیت، یک فرهنگ و یک هویت است. کافیست تا به سواد شهر نظراندازی شود تا گنبد رو به ویرانی گوهرشاد، و مناره های وابسته به آن، مزار جامی ویا خواجه عبدالله انصار و یا قلعهء تاریخی اختیارالدین مشهور به ارگ هرات، هریک به زبان گویا حکایت تمدن و فرهنگ هایی را برایمان بازبگویند که هرات به خود دیده و میراث آنها را همچنان نگهمیدارد و با این میراث گرانبها چندین سرو گردن بالاتر مینماید.

اهمیت و بزرگی هرات را در عرصه های گوناگون میتوان مشاهده کرد که به گونهء گذرا میشود به برخی ازین عرصه ها اشاره هایی داشت.

هرات دروازهء هندوستان:

هرات همیشه ازهمین دیدگاه دیده شده است- دروازهء هندوستان. زمین های همواری که پس از هرات به سوی جنوب کشیده میشود و با گذشتن از کندهار و درهء بولان به بلوچستان و ازآنجا به سند و هند میرسد، هرات را بهترین تختهء خیز برای رسیدن به هندوستان ساخته بود. این درحالیست که کوه های هندوکش، بابا، و سلیمان همیشه برای کشور کشایان دشوار گذار بوده و از یکدستگی لشکر شان در برابر یورش های پراگنده و پارتیزانی باشندگان دره های افتیده در دامان این کوه ها جلوگیری میکند.

هرات سنگر آزایخواهی و سربلندی:

اما هرات همیشه سنگر دفاع میماند. اگر زمین های هرات هموار است، در برابر همت مردمش چنان بلند است که هیچگاهی گذشتن ازهرات برای متجاوزین آسان نبوده است. هرچند از ایستادگی مردم هرات در برابر حملات اسکندر مقدونی نشانه هایی در تاریخ وجود دارد اما مقاومت هراتیان در برابر چنگیزخان مغول از حماسه های تاریخ است. هراتیان در برابر چنگیز چندین ماه را در محاصره گذرانیدند. درین دوران است که مواد خوراکه در قلعه به پایان میرسد و مردم با خوردن گوشت (قدیک) اجسادی که خشک شده ویا خشک کرده شده، میپردازند و همچنان به مقاومت ادامه میدهند…

هراتیان درهرعرصه یی جنگاوران پیلتن و زورآوری داشته اند که شکست دریک سنگر را با پیروزی در سنگری دیگر جبران کرده اند. وقتی تیمورلنگ، جهانگشای سمرقندی هرات را میگیرد و ادارهء آنرا به پسرش شاهرخ میرزا میسپارد، اینجاست که فرهنگ هرات، زبان هرات وعرفان هراتیان به میدان میتازند و فرهنگ دورهء تیموریان را درهرات پایه میگذارند و به بلندای پیشرفت و شگوفایی میرسانند. دوباره سازی و گسترش قلعهء اختیارالدین (ارگ)، مسجد جامع، گنبد آرامگاه گوهرشاد، و مناره های مصلی هرات گواهان بی صدا اما گویای این ادعاست که سرانجام هر فاتحی را هرات مجبور ساخته است تا سر تسلیم به شکوه و بزرگی فرهنگ و عرفان هرات بگذارند. یادگار های معنوی و مادی دورهء تیموریان نه تنها افتخار "تیموریان" بلکه بیشتر ازان افتخار هرات است که تیموریان نیزدیگر خود بخشی ازین جامعه وفرهنگ میشوند.

مقاومت مردم هرات در برابر انگلیس ها نیز افسانوی بوده است. چنانچه تاریخ گویاست، حملهء ایرانی ها برهرات به تحریک روسها و درچارچوب مناسبات "بازی بزرگ" میان روس و انگلیس روی داده بود. جالب آنست که دران زمان، دوست محمدخان امیر کابل به خاطر رقابت های قبیلوی طرفدار ایرانی ها بود و میخواست هرات بدست آنها بیفتد نه بدست رقبای سدوزایی اش. این رقابت در سراسر مناطق زیر نفوذ عشیره های سدوزایی و بارکزایی ادامه داشت و نشان میداد که انگیزه اصلی جنگ هایی که در برابر انگلیس ها و ایرانی ها صورت میگرفت در نزد امرای این دوخاندان، منافع خاندانی و قومی شان است. آنها نه توانایی درک و نه هم علاقه یی به چیزی به نام منافع ملی، خاک و سرزمین داشته اند. با تاسف که تاکنون نیز در میان عشیره پرستان این روحیه دگرگونی یی نیافته است. این مردمان هرات و غزنی و کابل است که امرا را به جنگ در برابر بیگانگان مجبور میسازند و خود هزینه وقربانی آنرا برابر میکنند.

سخن برسرهرات است. این هراتیان اند که معنی بیگانه و از خود را میدانند. آنها اند که یکسال مقاومت را به جان میخرند و حاضر نیستند حاکمیت کسانی را که از آنها نیست بپذیرند.

هرات را میتوان شهر همگان، شهر جهانی وبه معنی واقعی کلمه شهر جهان- فرهنگی(cosmopolitan) نامید. درهرات مردمانی از اقوام تاجک، ایماق، غلزایی، ابدالی- بارکزی و سدوزی، ازبک، هزاره، ترکمن، شیعه سنی و حتی یهود ها زندگی میکردند و تاکنون زندگی میکنند و شهر به نام کدام قوم، بنام کدام دین، به نام کدام طایفه مسمی نیست. ازینروست که همه آنرا از خود میدانند و همه برای آبادانی اش میکوشند. همین است تمدن و همین است آنچه سبب شگوفایی فرهنگ شهری (مدنی) میشود.

همین خصلت جهان- فرهنگی هرات است که امراء را مجبور میسازد از یک فرهنگ مشترک، از یک هستی مشترک، از یک سرمایهء مشترک در پهلو و به خواست مردم دفاع کنند، از چور شدن و به غارت رفتنش جلوبگیرند و در نگهداری و پیشرفتش کوشا باشند.

سخن از آزادیخواهی هراتیان است در پهنهء تاریخ. قیام زمستان 1357 هراتیان در برابر مزدورن روس حماسهء دیگریست که برتارک افتخارات آزادیخواهانه و ستم ستیزانهء مردمان کشور ما میدرخشد. هرات نخستین شهر به پا خاسته در برابر استعمار سرخ درکشور است. هرچند شمار دقیق شهدای قیام بیست و چارم حوت 1357 هرات مغشوش است اما میتوان به جرئت گفت که درین قیام هزاران باشندهء هرات شهادت را به جان و دل خریدند تا یک باردیگر قیام در برابر تجاوز، ستم و بیگانه پرستی را پیش آهنگ و الهامبخش باشند.

تداوم جهاد هراتیان به رهبری اسماعیل خان، این مرد پرورده شده در دامان فرهنگ و تمدن هریوایی، در برابر اشغالگران سرخ صفحات درخشان دیگریست که تاریخ هرات را شکوه افزاست.

در جریان جنگ های تحمیلی سال های 1992 تا 1995 بازهم هرات پیشگام صلح و خیر است. کنفرانس هرات که دران نمایندگان از احزاب و اقوام گوناگون کشور شرکت کرده و برای یافتن راه حلی برای پایان دادن به جوانب داخلی بحران کشور، تلاش کردند، بیانگر این حقیقت است که هرات دارای ظرفیت چشمگیری برای تامین وحدت ملی است. چرا که هرات خود سرزمینست متشکل از تمام اقوام و هرات میتواند نمونه یی باشد برای همزیستی، همدگرفهمی و وحدت ملی در کل کشور.

زمانی که طالبان به مثابهء لشکر شیطان و مزدوران بیمغز همسایهء مداخله گر وارد صحنه میشوند، هرات بازهم مقاومت میکند. هرات و هراتی میجنگد تا از خیر در برابر شر دفاع کنند. اما زمانی که چاره یی نیست و نمیتوان با اهریمن به قیمت نابودی کلی خویش مبارزه کرد، هراتیان در کمین می نشینند و شهر را به امید روزی که بتوان باردیگر آزادش ساخت بدست اهریمنان سیه جامه و سیه دل میسپارند…

هرات سرزمین فرهنگ و هنر:

درین مورد کافیست از عبدالرحمن جامی، خواجه عبدالله انصاری، کمال الدین بهزاد، امیر علی شیر نوایی، گوهرشاد بیگم، خوندمیر و درعصر حاضر ازعلامه صلاح الدین سلجوقی و ده ها شاعر، نویسنده، عالم دین وعارفان بزرگواری نام گرفت که هریک علم و عرفان را اسوه یی بودند و هنر را آیتی.

هرات امروز:

امروز هرات درتمامی عرصه های انکشاف، علم، اقتصاد، تعلیم و تربیه، دموکراسی و بازسازی در جایگاه نخست جا میگیرد. پیشرفت بازسازی در هرات که در دوران امیر اسماعیل خان آغاز شد از نظرهیچکسی پنهان نیست. از نظر این قلم بازهم میتوان اسماعیل خان را عاملی بس مهم و ارزنده درین روند دانست اما هرگز نمیشود نقش مردم و جامعهء پیشرفتهء هرات را که از فرهنگی عالی برخوردارند، نادیده گرفت. اسماعیل خان از هرات است و هرات است که اسماعیل خانی بار آورده بود.

با وجود تبلیغات کین توزانهء حلقاتی به خصوص، سنگ اندازی های آنها در راه پیشرفت و ثمر دهی کار های وزارت آب و برق که اسماعیل خان در راس آن قرار دارد، بازهم دیده میشود که یگانه کار بزرگی که قرار است ثمر بدهد و پیشرفت آن اندازه گرفتنی، مشهود و ملموس است، کار وزارت آب و برق است. درهمین چند روز پیش، خبر رسیدن برق ازبکستان به کابل شنیده شد که قرار اظهارات "مقامات" وزارت آب وبرق پس از هشت ماه کابل برق بیست و چار ساعته میداشته باشد. بگذار بی بی سی در برابر این پیشرفت از توطیهء سکوت کار بگیرد و در خبری که درین مورد پخش میکند، نامی از اسماعیل خان نباشد. اما مردم می بینند که یگانه پروژهء مهم و بنیادی درمدت شش سال پس از طالبان و سرازیر شدن ملیارد ها دالر به افغانستان، همین پروژه برق در کشور است. برق از وسایل ضروری یک زندگی عصری وشهری است. امید است پس از برق، مشکل آب پایتخت وسایرولایات نیز به همت افرادی چون اسماعیل خان به زودی حل گردد.

سخن درمورد هرات است و نوشتن در مورد اسماعیل خان را تنها همینقدر میتوان درینجا موجه دانست که او هراتی است و او عشق ازآرزوی بازسازی و آبادانی را از هرات به وزارت آب و برق نیز آورده است...

پاسداری از قربانی ها و حماسه های جهاد:

هرات که قیام علیه بیگانگان و مزدوران شان را پیشگام بود، در حفظ میراث های جهاد و حماسه های مردمی نیز پیشگام است. درشهر هرات چندین آبده به یاد بوداز رشادت و مجاهدت مردم ساخته شده است. هراتیان آنقدر خردمند هستند که نگذارند خون فرزندان شان به هدر برود. آن ها آگاهانه جهاد کرده بودند و آگانه هم از افتخارات و قربانی های خود پاسداری میکنند. هراتی نمیگوید که قربانی رقابت ابر قدرت ها شده و برای آنها جنگیده است. هراتی باور دارد که برای آزادی خویش و برای رهایی از ستم و اشغال جنگیده است وآنرا بزرگترین افتخار خود میدانند.

ساختن خانهء جهاد، موزیم جهاد، منار جهاد و آبدهء 24 حوت دریکی از چارراه های هرات کارهایی اند که هراتیان در همنوایی با امیر مجاهد شان، اسماعیل خان به سررسانده و یاد گذشته های پرافتخار شان زنده نگهداشته اند. نصب عکس هایی از شهدای نامدار جهاد در جاده ها نیز کاریست در همین راستا.

هراتیان نه تنها به افتخاراتی که خود دران دخیل اند میبالند بلکه هرکس دیگری را نیز که در راه آزادی و سربلندی این خاک کار و پیکاری کرده باشند ارج میگذارند. این ادعا را بنده در تصویر سنگی یی که در دیوار غربی (؟) عمارت تخت سفرکشیده شده، به خوبی دیده ام. درین تصویر احمد شاه مسعود (رح) و اسماعیل خان امیر بلند آوازهء جهاد و مقاومت کشور دیده میشوند؛ چنانی که اسماعیل خان در پای تصویر و مسعود در بالای تصویر- شهید به ملکوت رفته، نقش گردیده اند. این احترام و این ارجگذاری را نمیشود در چارچوب داد و گرفت های سیاسی تعبیر و تفسیرکرد. احترام به مسعود از احساس همسنگری یی که تمامی مجاهدین راستین در قلب خود نسبت به یکدیگر دارند، سرچشمه میگیرد که "مدعی" بیخبرازان است و بگذار "درعین خودپرستی" بیخبر بمیرد…

هرات نخستین ولایت میزبان یک کنفرانس بین المللی:

چندی پیش اعلان شد که هرات میزبان کنفرانس بعدی کشور های عضو (ایکو) خواهد بود. ایکو سازمان همکاری های اقتصادی منطقه یی با شرکت، افغانستان، ایران، ترکیه، پاکستان و چند کشور آسیای میانه است.

اگر این کنفرانس درهرات گرفته شود، که زمینه های آن از هرجهت مهیاست، هرات باردیگر در ردیف نخستین ها جا میگیرد- نخستین ولایتی که میزبان یک کنفرانس بین المللی برون از پایتخت کشور میشود.

نخستین شهردار مکتب در هرات:

این خبر را ه تاریخ سی ویکم سنبله در سایت بی بی سی خواندم. بلی، نخستین شهردار مکتب دریکی از مکتب های دخترانهء هرات برگزیده شد.

"شهردار مکتب" یک پدیدهء تازه در نظام آموزش و پرورش کشور است که میتواند الگویی باشد برای برگزیدن همه شهرداران و زمینه سازی باشد برای ترویج و تعمیم ارزش های دموکراسی ومردمسالاری در سراسرکشور. گفته شده که گزینش شهردار ها در مکتب ها از یک لیسهء دخترانه درهرات آغاز گردیده که مکتب های پسرانه این کار سودمند را ادامه خواهند داد.

پیش از پایان دادن به این نوشته، لازم میدانم ازیک برد دیگر هرات نیز یاد آوری کنم. یکی از پارچه های پرآوازهء موسیقی فولکوریک هرات پس از درنوردیدن منطقه، امروزیک آهنگ شناخته شده در سطح جهان است.

بلی، آهنگ شناخته شدهء "ملامحمد جان" را میگویم. آهنگ "ملامحمدجان" متعلق به فولکلور هرات است و برای نخستین بار در رادیوی افغانستان توسط خانم سلما جهانی خوانده شد؛ گل کرد و برسرزبان ها افتاد. پسان ها همین آهنگ را استاد مهوش نیز دو باره خواند که با افزایش دوبیتی های عاشقانهء دیگر وپیوند بیشتر آن به مزار مولا علی در بلخ آنرا به شهرت بیشتر در کشور رساند.

امروز همین آهنگ توسط سمیع یوسف خوانندهء مشهور عرب با اشعاری حمدیه به زبان های عربی و انگلیسی اجرا شده که ویدیوهای آن نه تنها در فروشگاه ها بلکه در انترنت نیز دسترسیدنی است که علاقمندان بیشماری دارد.

درمورد هرات کتاب های زیاد نوشته شده و کتاب های زیاد دیگری نوشته خواهد شد. این اندک را به مثابهء اظهار ارادتی تهیه و پیشکش کردم تا اگر بتوانم حق فیضی را که درمدت یک هفته اقامتم در هرات گرفته ام، ادا کرده باشم. با اینهمه، هنوز گفتنی های زیادی در مورد هرات دارم که درآینده درمورد خواهم نوشت.

پایان.
سی ویکم سنبلهء 1385
کلیفورنیا- ایالات متحدهء امریکا

Copyright © Mohammad Youssof Qawwam, All rights reserved to Heratonline.com
کليه امتيازات و حقوق اين سايت محفوظ ميباشد
Phentermine - Please promote this Phentermine Resource Online site by keeping this counter as it is.

There are currently : visitors online.
Powered by:
Online Count.