www.heratonline.com


احیای صنعت باستانی شیشه گری در هرات
واسع سروش
بی بی سی 21 نوامبر 2007

شیشه سازی یکی از حرفه ها و صنایع دستی قدیمی جهان است که پیشینه ای طولانی دارد. این صنعت در افغانستان از جمله در شهر هرات نیز وجود داشته که هنوز هم - هرچند نه به گستردگی گذشته - در این شهر به آن پرداخته می شود.
بیشتر مشتریان این شیشه های لاجوردی رنگ، جهانگردان خارجی هستند

کارگاه های سنتی و کوچک شیشه سازی و فروشگاه های لوازم عتیقه در اطراف مسجد جامع معروف شهر هرات که به فروش این شیشه های لاجوردی رنگ می پردازند، از جاذبه های توریستی این شهر به شمار می رود.
مردم هرات، سالیان سال این شیشه های دست ساز را در فروشگاه های لوازم عتیقه دیده اند و از کنار کارگاه های آن، با بی توجهی گذر کرده اند، اما جهانگردان خارجی، مشتریان پروپا قرص این نوع شیشه ها هستند و آنها را به عنوان سوغات و یادگاری می خرند.

میراث درباریان
عبدالغنی نیکسیر نویسنده و پژوهشگر افغان عقیده دارد که این حرفه گذشته ای طولانی در افغانستان دارد، اما نه به گونه ای که اکنون در هرات ساختن لوازم شیشه ای رواج دارد.
هنر شیشه گری، در دوره تیموریان رونق یافت، اما در دوره معاصر، به فراموشی سپرده شد

به گفته این پژوهشگر افغان، در گذشته شیشه سازان از سنگ های گوناگونی چون سنگ کوارتز، چخماق و غیره در ساختن لوازم شیشه ای استفاده می کردند و با آن شیشه های قلیایی به نام فرایت می ساختند اما اکنون با آمدن شیشه های صنعتی به بازار، مواد اولیه کارگاه ها را نیز شیشه ها و بوتل (بطری)های شکسته صنعتی تشکیل می دهد.

در زمان سلسله تیموریان، این حرفه در هرات رونق زیادی یافت و به دیگر شهرها نیز گسترش یافت و چون ظروف شیشه ای بسیار شکننده اند، معمولا به جای حمل و نقل آن، استادان شیشه گر از شهری به شهر دیگر یا با پادشاهان برای ساخت ظروف مورد نیاز شان در سفرها به شهر های مختلف سفر می کردند.

فقط دو کارگاه

امروزه در هرات دو کارگاه شیشه سازی باقی مانده است که به شکل سنتی به ساختن وسایل و لوازم شیشه ای که معمولا بیشتر آنها به رنگ آبی است می پردازند.
'کمتر کسی پیدا می شود که روبروی کوره ای با حرارت ۱۲۰۰ درجه سانتی گراد بنشیند و به ساخت ظروف شیشه ای بپردازد

یکی از این کارگاه ها به تولید لوازم شیشه ای مانند پیاله، بشقاب، قندان، صراحی (کوزه) و گلدان می پردازد و تولیدات خود را در یک مغازه عتیقه فروشی در کنار مسجد جامع تاریخی هرات به فروش می رساند.

بیشتر خریداران این کالاهای دست ساز را جهانگردان خارجی و کارمندان خارجی ادارات و موسسات بین المللی تشکیل می دهند.

سلطان احمد حمیدی مسئول این کارگاه شیشه سازی، از وضعیت فعلی حرفه خود راضی نیست. او آینده این حرفه را که از چند نسل گذشته به صورت پشت به پشت به او رسیده، در خطر می بیند.

آقای حمیدی می گوید: "در گذشته ها (پیش از جنگ) جهانگردان خریدار عمده صنایع دستی و به خصوص ظروف شیشه ای ساخت هرات بودند. اما با خراب شدن اوضاع امنیتی در کشور، شمار جهانگردان در افغانستان به شدت کاهش یافته است و این موضوع باعث شده تا صنایع دستی داخلی خریداران کمتری داشته باشد. هم اکنون بیش از صد هزار ظرف شیشه ای دستی در انبارهای خود ذخیره دارم اما خریداری برای آن وجود ندارد".

به گفته آقای حمیدی، او و همکارانش در چندین جشنواره و مسابقه بین المللی در کشورهای مختلف مانند پاکستان، ایران و امارات متحده عربی شرکت کرده اند و هر بار به مقام های عالی دست یافته و مورد تشویق قرار گرفته اند.
بیشتر استادان شیشه گر هرات، یا به حرفه های دیگر روی آورده اند و یا درگذشته اند

این صنعت کار افغان در عین حال می گوید که در طول ۴۵ سال سابقه کاری خود، از سوی دولت های مختلف در افغانستان، مورد هیچ گونه تشویقی قرار نگرفته است.

کارخانه دیگر شیشه سازی تحت حمایت بنیاد فرهنگی آقاخان است که بیشتر به تولید شیشه های پنجره ها و دروازه های اماکن تاریخی می پردازد که توسط بیناد آقا خان، در دست بازسازی است.

هنر فراموش شده

آرش بوستانی مسئول دفتر بنیاد فرهنگی آقا خان در هرات می گوید: "شماری از استادان این حرفه به کارهای دیگری روی آورده بودند، عده ای دیگر از استادان کهن سال نیز درگذشته اند و این حرفه کم کم به فراموشی سپرده می شد".
بنیاد آقا خان، دو گارگاه شیشه گری را در هرات احیا کرده است

به گفته آقای بوستانی، این بنیاد از چهار ماه پیش، اقداماتی را در جهت احیای این صنعت قدیمی در هرات انجام داده است.

بنیاد فرهنگی آقا خان، از یکی از استادان حرفه سنتی شیشه سازی خواسته است تا مجددا به کار شروع کند و یک کوره شیشه سازی به همان روش سنتی و قدیمی ایجاد کرده است.

آقای بوستانی افزود: "یکی دیگر از اقداماتی که بنیاد در این زمینه انجام داده، آموزش این رشته برای شماری از جوانان است. البته این صنعت زحمات زیادی دارد و کمتر کسی پیدا می شود که روبروی کوره ای با حرارت ۱۲۰۰ درجه سانتی گراد بنشیند و به ساخت ظروف شیشه ای بپردازد. به همین خاطر اکنون فقط چهار نفر به یادگیری این رشته مشغول اند".

نو که آمد به بازار ...

یکی از دلایلی که این حرفه نتوانسته جایگاه ویژه خود را در میان مردم بازیابد، ورود شیشه های صنعتی با کیفیتی بالاتر و قیمتی ارزانتر است.

با گذشت زمان، سلیقه و خواست مردم نیز تغییر کرده و کمتر کسی را می توان یافت که به کالاهای سنتی علاقه مند باشد و تقریبا تمام مردم به دنبال کالاهای مدرن هستند که این خود باعث کمرنگ شدن صنایع دستی بویژه شیشه گری در میان مردم شده است.

مسئول دفتر بنیاد فرهنگی آقا خان می گوید: "خوشحالیم که اکنون می توانیم این حرفه را گسترش دهیم اما حفظ این حرفه را باید مدیون کسانی باشیم که طی این چند سال با تلاش فراوان با وجود بازار فروش محدود محلی و تعداد اندک جهانگردان خریدار، حرفه شیشه گری سنتی را همچنیان زنده نگه داشتند".

* عکسها از دفتر بیناد فرهنگی آقا خان در هرات


Copyright © Mohammad Youssof Qawwam, All rights reserved to Heratonline.com
کليه امتيازات و حقوق اين سايت محفوظ ميباشد

Phentermine - Please promote this Phentermine Resource Online site by keeping this counter as it is.

There are currently : visitors online.
Powered by:
Online Count.